بهترین بازی های آموزشی برای کودکان
بحث یادگیری و آموزش کودکان به خصوص در سنین پایین ازجمله مهمترین چالشهایی است که والدین و سیستمهای آموزشی با آن سروکار دارند. بازی های آموزشی برای کودکان به قدری جذاب هستند که طبق تحقیقات مختلف، تأثیر قابلتوجهی روی مهارتهای مختلف آنها میگذارند. اغلب کودکان علاقه دارند تا از طریق بازی و رقابت به یادگیری مفاهیم در زمینههای مختلف بپردازند. اگر شما هم قصد دارید با بازیهای آموزشی و اهمیت آنها در یادگیری کودکان بیشتر آشنا شوید، ادامه این مطلب را از دست ندهید.
منظور از بازیهای آموزشی چیست؟
به بیان ساده در این نوع بازیها از یک رویکرد آموزشی با عنوان یادگیری مبتنی بر بازی پیروی میشود. از بازیهای آموزشی میتوان در کلاسهای درس برای تکمیل فرایند یادگیری هم استفاده کرد. در چارچوب این بازیها از قواعدی استفاده میشود که برقراری ارتباط، یادگیری مهارتها در زمینههای مختلف و … را تقویت میکند. برای مثال معلم یا مربی یک بازی را به کودک یا حتی افراد بزرگسال معرفی میکند. افراد با انجام بازی به یادگیری در زمینه موردنظر میپردازند.
کودکان علاقه زیادی به بازی برای یادگیری دارند
چرا از بازی برای یادگیری استفاده میشود؟ این نوع آموزش و یادگیری برای کودکان بسیار مفید و جذاب است. تحقیقات نشان میدهند که یادگیری با انجام بازیهای مختلف، تأثیر مثبتی روی رشد شناختی کودکان میگذارد. این نوع بازیها به رشد مهارتهای مختلف کودکان کمک زیادی میکنند. در بازیهای آموزشی از یک محیط مخصوص آموزش برای تقویت یادگیری و مهارتها استفاده میشود. نکته جالب اینجاست که یادگیری از طریق بازیهای آموزشی محدودیت سنی ندارد و اغلب بزرگسالان هم میتوانند از آنها بهرهمند شوند.
به طور خاص کودکان علاقه شدیدی به بازی دارند. در واقع بازی و وسیلههای مرتبط با آن بهترین راه برای برطرف کردن نیاز کودکان به حساب میآیند. به همین دلیل استفاده از بازی برای یادگیری به رشد تواناییهای ذهنی کودکان کمک زیادی میکند. تحقیقات نشان میدهند که در دنیای بازیها، ذهن کودکان خیلی سادهتر اطلاعات را پردازش میکنند. با استفاده از بازی خیلی راحتتر میتوان مفاهیم پنهانی موجود در پدیدههای جهان را به کودکان نشان داد. علاوهبر همه این موارد، بازی آموزشی بهترین روش برای تقویت مهارتهای اجتماعی و ارتباطی در کودکان است. امروزه اغلب سیستمهای آموزشی ترجیح میدهند از این نوع بازیها برای یادگیری کودکان استفاده کنند. در واقع استفاده از بازیهای آموزشی به عنوان یک روش ضروری برای آموزش کودکان به حساب میآید.
بررسی انواع بازی های آموزشی برای کودکان
این نوع بازیها با اشکال و روشهای مختلفی طراحی و عرضه میشوند که هر کدام ویژگیها و مزایای منحصربفرد خود را دارند. در ادامه انواع بازی آموزشی را مورد بررسی قرار خواهیم داد.
1. بازیهای آموزشی سنتی
از گذشته بسیاری از معلمان برای انتقال مفاهیم مختلف برای دانشآموزان از بازیهای مختلفی استفاده میکردند. به طور کلی بازیهای سنتی آموزشی، فرصت یادگیری ملموسانه و عملی را برای کودکان فراهم میکنند. نکته اصلی در این نوع بازیها، فراهم کردن امکان یادگیری ملموس و ترویج تعامل اجتماعی در کودکان است. ازجمله مهارتهایی که با استفاده از این بازیها در کودکان تقویت میشوند، میتوان به مهارتهای اجتماعی، تفکر انتقادی، قابلیت حل مسأله و … اشاره کرد. انجام بازیهای سنتی برای یادگیری، منجر به تقویت مهارتهای شناختی و عاطفی کودکان بین همسالان خود میشود.
2. بازیهای آموزشی دیجیتال
امروزه این نوع بازیها هم سر از دنیای دیجیتال و آنلاین درآوردهاند. پیشرفت تکنولوژی در بخشهای مختلف، باعث شده تا فرصت یادگیری از طریق بازیهای جذاب دیجیتال و آنلاین برای کودکان فراهم شود. نکته مهم بازیهای آموزشی دیجیتال، دسترسی راحتتر به آنهاست. این نوع بازیها به راحتی در دسترسی طیف گستردهتری از کودکان قرار میگیرند. همچنین امکان یادگیری مهارتهای مختلف در هر مکان و زمانی برای کودکان فراهم میشود. اهداف یادگیری در این نوع بازیها با توجه به زمینه موردنظر، متفاوت خواهد بود. در بازیهای دیجیتال برای آموزش از انیمیشنها، آزمونها، جوایز آنلاین و … استفاده میشود که جذابیت را برای کودکان دوچندان میکند.
3. بازیهای آموزشی تعاملی
در این نوع بازیها با نرمافزارها و پلتفرمهای آنلاین سروکار داریم که کار آنها آموزش مهارتهای مختلف به کودکان است. ابزارهای تعاملی دارای ترجیحات و سبکهای یادگیری مختلفی هستند و از این جهت میتوانند به راحتی محیط آموزشی مناسبی را برای کودکان فراهم کنند. ابزارها و پلتفرمهای تعاملی، امکان جستجو و سرگرمی در یادگیری را فراهم میکنند و موضوعات مختلف را پوشش میدهند. در این روش میتوان ترکیبی از بازیهای دیجیتال و سنتی را برای یادگیری کودکان استفاده کرد. به این ترتیب بازیهای آموزشی تعاملی نه تنها مزایای بازیهای دیجیتال را دارند، بلکه دارای مزایای بازیهای سنتی نیز هستند.
بازی های آموزشی برای کودکان چه مزایایی دارد؟
همانطور که اشاره کردیم، این نوع بازیها برای تقویت بسیاری از مهارتهای کودکان مناسب هستند. در ادامه به این موضوع خواهیم پرداخت که بازیهای آموزشی به طور دقیق چه مزایایی برای کودکان دارند.
1. تقویت و بهبود تمرکز، توجه و حافظه
نکته جالبی که وجود دارد، این است که وقتی به کودکان گفته میشود که قرار است بازی کنیم، هیجان آنها بالا رفته و به تبع آن توجه و تمرکز بیشتری هم پیدا میکنند. کمتر کودکی را میتوانید پیدا کنید که علاقهای به انجام بازی نداشته باشد. تقریبا تمام کودکان با شنیدن اسم بازی، دوست دارند که در آن شرکت کنند. این هیجان، تمرکز و توجه یک فرصت عالی برای متخصصان آموزش فراهم میکند تا حافظه کودکان را تقویت کرده و بهبود ببخشند. هیچ چیز بهتر از یک بازی مناسب، نمیتواند به تقویت حافظه در کودکان بپردازد، حتی تغذیه و استراحت!
مطالعه کنید: بهترین تیم های فیقا سری ۲۰۲۴ کدام هستند
2. بهبود تفکر انتقادی
تفکر انتقادی در کودکان از این بابت اهمیت دارد که باعث میشود خیلی ساده همه چیز را نپذیرند و به درست یا غلط بودن آن فکر کنند. اغلب بازیها دارای اهدافی هستند که کودکان را وادار به کار کردن و حل مشکل میکنند. اغلب بازیهایی که دارای استراتژی مشخصی هستند به تقویت تفکر انتقادی در کودکان کمک میکنند. کودکان در این بازیها یاد میگیرند که مسیرهای مختلف را نقد کنند و به دنبال بهترین مسیر برای رسیدن به نتیجه باشند.
3. تقویت عملکرد اجرایی
بسیاری از کودکان در مهارتهای مربوط به عملکرد اجرایی دچار نقص هستند. از سوی دیگر بخش بزرگی از بازیها را عملکرد اجرایی تشکیل میدهد. استفاده از بازی برای تقویت این عملکرد در کودکان، بهترین راه است. برای مثال در اغلب بازیهای آموزشی، کودکان باید به دستورالعملها گوش بدهند و از آنها پیروی کنند. انجام وظایف خاص در بازی باعث میشود تا عملکرد اجرایی در کودکان تقویت شود. این بازیها تمریناتی عالی برای کودکان هستند تا در دنیای واقعی نیز بتوانند عملکرد اجرایی مناسبی داشته باشند.
4. ایجاد مهارتهای کلامی
همانطور که میدانید، بسیاری از بازیهای آموزشی به صورت گروهی و دستهجمعی هستند. این یعنی کودک باید با سایر دانشآموزان همسنوسال خود ارتباط کلامی برقرار کند. کودکان در این نوع بازیها به تقویت مهارتهای کلامی و بیانی میپردازند. از سوی دیگر برخی از کودکان ممکن است بنا به دلایلی دارای مشکلاتی، مثل لکنت زبان، نارساخوانی و … باشند. بازیهای آموزشی بهترین ابزار برای بهبود این مشکلات در کودکان به حساب میآیند.
5. تقویت خلاقیت
بسیاری از کودکان هستند که کلاسهای درس را برای یادگیری، چالشبرانگیز و کسلکننده میدانند. آنها دوست دارند در فضایی قرار بگیرند که تواناییها و خلاقیتهای خود را به نمایش بگذارند. ارائه بازیهای مناسب میتواند فضا را برای تقویت خلاقیت و نوآوری کودکان فراهم کند. این بازیها به کودکان فرصت میدهند تا خلاقیت خود را تقویت کنند. همچنین باعث میشود تا نتیجه خلاقیت خود را با دیگران هم به اشتراک بگذارند.
6. افزایش انگیزه
شاید انگیزه تنها موتور محرکه برای برخی کودکان است تا به سمت یادگیری حرکت کنند. بازیهای آموزشی بهترین ابزار برای تحریک و افزایش انگیزه کودکان برای یادگیری هستند. تحقیقات نشان میدهد که انجام بازیهای آموزشی کمک زیادی به افزایش انگیزه در کودکان میکنند؛ البته به شرطی که یادگیری با بازی هدف اصلی یادگیری باشد نه صرفا یک یادداشت جانبی! نکته مهمتر اینجاست که بازیهای آموزشی میتوانند یک ابزار قدرتمند برای مدیریت کلاس درس هم باشند.
7. بهبود توانایی حل مسأله
تحقیقاتی که در مورد بازیهای آموزشی و تأثیر آن برای حل مسأله کودکان در سال 2012 توسط محققان تایوانی انجام گرفت، نتایج جالبی داشت. این تحقیقات نشان دادند، کودکانی که از بازی برای شبیهسازی شهرهای خود استفاده کرده بودند، مهارتهای حل مسأله بسیار قدرتمندتری نسبت به سایر همسالان خود داشتند. تحقیقات دیگری که در سال 2016 و دانشگاه منچستر انجام شد، نشان داد که بازیهای آموزشی مبتنی بر تعامل، تأثیر بسیار زیادی روی تفکر ریاضی و حل مسأله کودکان دارند. کودکان با استفاده از این بازیها یاد میگیرند که چگونه در بحرانها بهترین تصمیم را بگیرند و مسأله بوجود آمده را حل کنند.
8. تقویت عزت نفس
کمبود عزت نفس یکی از مشکلاتی است که اغلب افراد بزرگسال با آن دستوپنجه نرم میکنند. غالبا کمبود عزت نفس ریشه در کودکی افراد دارد. همانطور که میدانید این موضوع میتوان مشکلات زیادی در زندگی روزمره فرد و ارتباط او با دیگران داشته باشد. چگونه میتوان جلوی کمبود عزت نفس را از کودکی گرفت؟ استفاده از عشق و علاقه کودکان به بازیها، بهترین روش برای تقویت عزت نفس است. البته در مورد بازیهای دیجیتالی هنور هم تردیدهایی وجود دارد، اما در مورد بازیهای آموزشی سنتی با قاطعیت میتوان گفت که باعث تقویت و بهبود عزت نفس میشوند.
9. تقویت کار تیمی
احتمالا به این موضوع فکر میکنید که هموار کردن کودکان یا یکدیگر و ایجاد تعامل در آنها کار سختی باشد که دقیقا هم درست است! با این حال بازیهای آموزشی، ابزاری است که میتواند آنها را به تعامل بیشتر با یکدیگر ترغیب کند. تحقیقات نشان میدهند که بازیهای تعاملی، باعث تقویت روحیه کار تیمی در کودکان میشود. طبق مطالعات انجام شده، کودکان 3 تا 4 ساله، علاقه زیادی به فعالیت در بازیهای تعاملی نسبت به انفرادی دارند. محققان دانشگاه ناتینگهام بر این باورند که بازیهای تعاملی، بهترین را برای تقویت کار تیمی در کودکان هستند. این نوع بازیها به کودکان یاد میدهند که چگونه میتوانند با احترام در کنار یکدیگر به فعالیت بپردازند. ازجمله مهارتهای تیمی که در بازیهای تعاملی تقویت میشود، میتوان به گوشدادن، احترام گذاشتن به نوبت، رعایت انصاف و … اشاره کرد.
10. یادگیری از اشتباهات
بسیاری از کودکان ممکن است این گونه تصور کنند که به هیچ عنوان اجازه اشتباه کردن و شکست خوردن ندارند. بازی های آموزشی برای کودکان نه تنها به آنها یاد میدهد که شکست هم جزئی از زندگی است، بلکه باعث میشود تا آنها از شکستهای خود درسهای مهمتری یاد بگیرند. یادگیری از اشتباهات و شکستها در بازی به کودکان کمک میکند تا ضمن تقویت حل مسأله از نظر عاطفی و اجتماعی هم پیشرفت کنند.
دستهبندی بازیهای آموزشی برای کودکان
مزایای بازیهای آموزشی برای کودکان بر کسی پوشیده نیست. این نوع بازیها در سبکها و زمینههای مختلفی ارائه میشوند که در ادامه به صورت کلی آنها را بررسی خواهیم کرد.
1. بازیهای ریاضی
این نوع بازیها مبتنی بر ریاضیات و اعداد هستند. برای آموزش ریاضی به کودکان هم بازیهای دیجیتال و هم سنتی وجود دارد. اگر امکان ارائه بازیهای دیجیتال به هر دلیلی وجود ندارد، میتوان از چند بسته کارت ساده و چاشنی خلاقیت هم برای یادگیری ریاضی به کودکان استفاده کرد.
2. بازیهای نوشتاری
در بازیهای مبتنی بر نوشتن، روی مهارتهای نوشتاری کودکان تمرکز میشود. نوشتن ازجمله مهارتهایی است که کودکان برای یادگیری سایر دروس به آن نیاز دارند. مهارتهای نوشتن، شامل سرعت، مفهوم، پیدا کردن موضوع، خوشنویسی و … هستند. بازیهای زیادی در این زمینه وجود دارند که میتوان از آنها برای تقویت نوشتن در کودکان استفاده کرد. نوشتن یکی از مهارتهایی است که کودکان با استفاده از آن میتوانند تفکرات خود را به دیگران منتقل کنند.
3. بازیهای خواندن
خواندن متنها برای یادگیری دروس مختلف در کودکان اهمیت زیادی دارد. بسیاری از کودکان مهارتهای مربوط به خواندن موثر را ندارند. به همین دلیل با ارائه بازیهای مختلفی که بر خواندن تأکید دارند، میتوان سطح مهارت کودکان در خواندن را تقویت کرد. مهارتهای خواندن، شامل تندخوانی، خواندن موثر، درک کردن، خواندن ذهنی و … هستند. به هر حال اگر کودکان در این زمینه دچار مشکل باشند، امکان یادگیری سایر آموزشها بسیار چالشبرانگیز خواهد بود.
4. بازیهای اجتماعی-عاطفی
همانطور که اشاره کردیم، مهارتهای اجتماعی و برقراری ارتباط موثر با دیگران ازجمله مزایای بازیهای آموزشی برای کودکان به حساب میآید. با این حال برخی بازیها به طور خاص به تقویت مهارتهای اجتماعی-عاطفی کودکان میپردازند. طبیعتا این نوع بازیها روی برقراری ارتباط و تعامل با سایر همسالان تأکید دارند. این بازیها باعث تقویت مهارت همکاری، همدردی، حل مسأله و … در کودکان میشود.
5. بازیهای سلامت و تناسب اندام
بسیاری از کودکان دچار مشکلات فیزیکی و سلامت هستند. آنها باید در کنار تقویت سایر مهارتها به تقویت مهارتهای فیزیکی هم بپردازند. ورزش بهترین راه برای تقویت فیزیکی بدن است. بازیهای سنتی که تماما روی تقویت حرکات فیزیکی و تحرک داشتن تأکید دارند. امروزه برخی بازیهای آنلاین و دیجیتالی هم وجود دارند که به کودکان نحوه انجام فعالیتهای فیزیکی صحیح و مناسب را آموزش میدهد.
معرفی 5 بازی آموزشی دیجیتال مناسب برای کودکان
با پیشرفت تکنولوژی و دسترسی همگانی به دستگاههایی، مثل موبایل، کامپیوتر و …، امکان یادگیری از طریق آنلاین و بازیهای دیجیتالی نیز بیشتر شده است. در ادامه چند بازی مناسب برای یادگیری کودکان در سنین مختلف را بررسی خواهیم کرد.
1. بازی Banana Kong
این بازی رایگان که برای کودکان بالای 7 سال مناسب است، داستان میمونی را روایت میکند که با پریدن و دویدن در جنگل و رودخانه به دنبال جمعآوری موز است. در مسیر این میمون تلهها و موانع بسیاری وجود دارد که کودکان باید با تلاش خود نسبت به حل آنها اقدام کنند. نکته جالب بازی این است که در جنگل حیوانات دیگری هم وجود دارند که به افزایش سرعت و مهارت میمون در جمعآوری موز کمک میکنند.
2. بازی Human Heroes: Einsten’s Clock
یکی دیگر از بازی های آموزشی رایگان برای کودکان که برای کودکان بالای 3 سال قابل استفاده است. در این بازی کودکانه که محیطی کاملا آموزشی دارد، استفن فرای، گوینده مطرح جهان نقش آلبرت انیشتین را ایفا میکند. در این بازی مینیگیمهایی وجود دارد که به کودکان کمک میکند تا با مفهوم زمان بهتر آشنا شوند. یکی از بهترین آموزشهای این بازی برای کودکان سنین پایینتر، یادگیری اصول اولیه زمان از روی ساعت آنالوگ است.
3. بازی Crazy Chef
سرآشپز دیوانه نام بازی دیجیتال رایگانی است که شبیهساز آشپزی دارد و برای کودکان بالای 3 سال مناسب خواهد بود. کودک باید در این بازی در نقش سرآشپز به آماده کردن سفارشها در سریعترین زمان ممکن بپردازد. در این بازی هدف اصلی دریافت رضایت بیشتر از مشتری و به تبع آن کسب درآمد بیشتر است. همچنین امکان گسترش رستوران از طریق کسب درآمد بیشتر و ارتقاء آن نیز وجود دارد. این بازی بهترین روش برای یادگیری کودکان در حوزه فروش و کسب درآمد است.
4. بازی Pet Bingo
همانطور که اشاره کردیم، یادگیری مهارتهای ریاضی برای تقویت حل مسأله در کودکان اهمیت زیادی دارد. همچنین تقویت مهارتهای ریاضی و اعداد به کودکان در یادگیری سایر دروس نیز کمک میکند. در این بازی رایگان کودکان با مفاهیم اولیه ریاضی، یعنی جمع، تفریق، تقسیم و ضرب با انجام چالشهای مختلف آشنا میشوند. این بازی برای کودکان 5 تا 10 سال گزینه بسیار مناسبی است و برای دانلود آن هم نیاز به پرداخت پول ندارید.
5. بازی ABC Kids
یکی از مهارتهایی که حتما باید در کودکان جدی گرفته و تقویت شود، مهارتهای زبانی است. اگر از همان کودکی مهارتهای کلامی و زبانی تقویت شوند در سنین بزرگسالی کمتر با مشکل مواجه خواهند شد. بازی ABC Kids یکی از بهترین بازیهای آموزشی برای کودکان در حوزه زبان محسوب میشود. این بازی که برای سنین 3 تا 6 سال مناسب است، یادگیری الفبا و نحوه خواندن آنها را به کودکان آموزش میدهد. همچنین کودک میتواند در این بازی تفاوتهای بین حروف را نیز درک کند. همانطور که میدانید یادگیری زبان، پیشنیاز بسیاری از مهارتهای دیگر است.
معرفی 5 بازی آموزشی سنتی برای کودکان
با وجود پیشرفت تکنولوژی و ارائه بازیهای دیجیتال در سبکهای مختلف برای کودکان، نمیتوان از کنار تأثیرات بازیهای سنتی و فیزیکی در یادگیری نیز به سادگی عبور کرد. این بازیها تجربه ملموستری به کودکان برای یادگیری ارائه میدهند. در ادامه چند مورد از موثرترین بازیهای آموزشی سنتی برای کودکان را معرفی خواهیم کرد.
1. خمیربازی
کمتر کودکی را میتوان پیدا کرد که علاقهای به خمیربازی نداشته باشد. این بازی بهترین روش برای آموزش ترکیب رنگها و ساخت اشکال مختلف به کودکان است. کودکان از طریق خمیربازی و تجربه ملموس با ترکیب انواع رنگهای اصلی و بوجود آمدن رنگهای فرعی آشنا میشوند. همچنین با ساخت اشکال هندسی مختلف، میتوانند مهارت هنرهای تجسمی را نیز در خود تقویت کنند.
2. طنابکشی
یکی از مهیجترین و جذابترین بازیهای سنتی که مهارتهای زیادی را به کودکان آموزش میدهد، طنابکشی است. اولین و مهمترین موضوعی که کودکان در طنابکشی یاد میگیرند، مفهوم کشش و اصطکاک است. از سوی دیگر این بازی به تقویت دست، پنجه و بازوی کودکان نیز کمک میکند. به این ترتیب از نظر فیزیکی هم یک بازی کاملا مفید برای کودکان محسوب میشود. نکته بعدی که در بازی طنابکشی برای کودکان وجود دارد، آشنایی با کار گروهی و برآورد نیروی جمعی است.
3. بازی هزارتو
این بازی برای کودکان مزایای بسیار زیادی دارد. البته بازی هزارتو نه تنها برای کودکان، بلکه برای بزرگسالان نیز مفید است. همانطور که اشاره کردیم، یکی از اهداف بازی های آموزشی برای کودکان، بهبود تمرکز در آنهاست. هزارتو یکی از بهترین بازیهایی است که به تقویت تمرکز در کودکان کمک میکند. همچنین بازی هزارتو باعث بهبود مهارت حل مسأله در کودکان میشود.
4. جدول سودوکو
اگر به دنبال تقویت ریاضی در کودکان از طریق بازی هستید، سودوکو بهترین گزینه است. این بازی که در بسیاری از مجلات و هفتهنامهها هم وجود دارد، راهی مناسب برای تقویت ریاضی است. در بازی سودوکو کودکان به یادگیری اعداد و حل مسأله میپردازند.
5. بازیهای فکری
این نوع بازیها به فعالیت ذهنی فردی و گروهی کمک میکنند. بازیهای فکری در زمینههای مختلفی وجود دارند که باعث تقویت تمرکز و هوش هیجانی در کودکان میشوند. در این نوع بازیها امکان رقابت هم وجود دارد. بنابراین قدرت ریسکپذیری کودکان را هم بالاتر میبرد.
کلام پایانی
چرا بازی های آموزشی برای کودکان ضروری هستند؟ تقریبا تمام کودکان به انجام بازی علاقه دارند. بنابراین آموزش و یادگیری از طریق بازی، بهترین روش برای تقویت مهارتهای مختلف در کودکان است. در این مطلب سعی کردیم مهمترین دلایل ضرورت بازیهای آموزشی برای کودکان را تشریح و چند بازی مناسب برای آنها معرفی کنیم.
منابع
https://www.sparxservices.org/blog/educational-games-for-children
https://www.togetherinliteracy.com/blog/5-benefits-of-using-games-in-your-lessons
